This article presents ethnographic perspectives related to natural elements in shamanism, one of the ancient religious beliefs, as well as in its ritual attributes. It examines the nature-related aspects of shamanistic beliefs and highlights transformations in the ritual tools used by traditional healers (tabibs and bakhshis) operating in the Fergana Valley (whip, ash, water, fire, human hair, etc.).

ancient religious beliefs, shamanism, nature, natural elements, water, fire, ash, hair, traditional healers, healing practices, “Avesta”, Islam, field ethnographic expeditions.

Аширов А. “Авесто”дан мерос маросимлар. – Тошкент, 2001. – Б. 14.

Басилов В. Н. Шаманство у народов Средней Азии и Казахстана. – М.: Наука, 1992. – С. 74–75.

Dala yozuvlari. Farg‘ona viloyati Qo‘qon shahri. 2009-yil.

Dala yozuvlari. Farg‘ona viloyati Yozyovon tumani Cho‘liguliston qishlog‘i. 2009- yil.

Dala yozuvlari. Andijon viloyati Izboskan tumani Yangiqishloq qishlog‘i. 2009- yil.

Dala yozuvlari. Farg‘ona viloyati Dang‘ara tumani Oqjar va Abdusamat qishloqlari. 2012- yil.

Фрезер Дж. Золотая ветвь. – М.: Политиздат, 1986. – С. 67–70.

Снесарев Г. П. Реликты домусульманских верований и обрядов у узбеков Хорезма. – М.: Наука, 1969. – С. 39–40.

Dala yozuvlari. Andijon viloyati Paxtaobod tumani Madaniyat qishlog‘i. 2017- yil.

Басилов В. Н. Шаманство у народов... – С. 80.

Снесарев Г. П. Реликты домусульманских верований... – С. 55–57.

Геродот. История. – Л.: Наука, 1972. – С. 93.

Dala yozuvlari. Andijon viloyati Oltinko‘l tumani Qo‘shtepasaroy qishlog‘i. 2010- yil.

Кароматов Ҳ. Ўзбекистонда мозий эътиқодлари тарихи. – Тошкент: ЖИДУ, 2008. – Б. 45.

Шаниязов К. Ш. К этнической истории узбекского народа. – Ташкент: Наука, 1974. – С. 329.

Троицкая А. Л. Лечение больных изгнанием злых духов (кучурук) среди оседлого населения Туркестана // Бюллетень Среднеазиатского государственного университета. – Ташкент, 1925. – №10. – С. 145.

Литвинский В. А. Зеркало в верованиях древних ферганцев // Советская этнография. – 1964. – №3. – С. 97–105.

Мингбоева Д. Тимсоллар тилсими. – Тошкент, 2007. – Б. 146.

Литвинский В. А. Зеркало в верованиях древних ферганцев.. – С. 101.

Дяконова В. П. Предметы к лечебной функции шаманов Тувы и Алтая / Сборник Музея антропологии и этнографии. – Л., 1981. – С. 148.

Dala yozuvlari. Farg‘ona viloyati Dang‘ara tumani Soyshildir qishlog‘i. 2018- yil.

Dala yozuvlari. Farg‘ona viloyati Qo‘shtepa tumani Shomirza qishlog‘i. 2017- yil.

Dala yozuvlari. Farg‘ona viloyati Dang‘ara tumani Tumor qishlog‘i. 2019- yil.

Dala yozuvlari. Andijon viloyati Shahrixon tumani Do‘lon qishlog‘i. 2010- yil.

Dala yozuvlari. Farg‘ona viloyati Uchko‘prik tumani Qaqir qishlog‘i. 2009- yil.

Dala yozuvlari. Farg‘ona viloyati Dang‘ara tumani Soyshildir qishlog‘i. 2018- yil.

Халмуратов Б. Р. Ўзбек халқи анъанавий дунёқараши ва миллий қадриятлари тизимида сув // Ижтимоий фикр. Инсон ҳуқуқлари. – 2010. – №2. – Б. 129.

Dala yozuvlari. Namangan viloyati Uychi tumani Yorqo‘rg‘on qishlog‘i. 2009- yil.

Комилова Д. Соч ҳақида ҳақиқат // Маърифат гулшани. – 2009. – №46. – Б. 3.

Dala yozuvlari. Farg‘ona viloyati Buvayda tumani Ing‘irchoq qishlog‘i. 2009- yil.

Dala yozuvlari. Andijon viloyati Shahrixon tumani Do‘lon qishlog‘i. 2010- yil.