Мазкур мақолада ахборот эркинлиги ва ижтимоий масъулиятнинг демократик жамият тараққиётидаги ўрни ижтимоий-фалсафий нуқтаи назардан таҳлил қилинган. Ахборотлашув жараёнида фуқароларнинг ахборот олиш, ундан фойдаланиш ва тарқатиш ҳуқуқларини таъминлаш, оммавий ахборот воситалари ҳамда давлат органлари ўртасидаги муносабатларни такомиллаштириш, медиа саводхонликни ошириш ва журналистик фаолиятда ижтимоий масъулиятни кучайтириш масалалари ёритилган. Шунингдек, ахборот эркинлигининг ҳуқуқий асослари, халқаро тажриба, Ўзбекистонда амалга оширилаётган ислоҳотлар ҳамда оммавий ахборот воситаларининг жамоатчилик назоратини таъминлашдаги аҳамияти таҳлил қилинган. Тадқиқот натижалари ахборот эркинлиги ва масъулият маданиятини уйғун ривожлантириш демократик тараққиётнинг муҳим шарти эканлигини асослайди.

Mazkur maqolada Samarqand viloyati Ishtixon tumani hududida joylashgan “Xonaqa” arxeologik yodgorligida olib borilgan qazishma ishlari natijalari tahlil qilinadi. Tadqiqot davomida yodgorlikning reja tuzilishi, qurilish bosqichlari, stratigrafiyasi hamda xo‘jalik faoliyati izlari o‘rganildi. Qazishmalar natijasida ikki qurilish davri aniqlanib, turar-joy va xo‘jalik majmuasiga oid xonalar, o‘choqlar va qurilish konstruksiyalari ochildi. Shuningdek, sopol buyumlar majmuasi tahlili asosida yodgorlikning ilk o‘rta asrlar davriga mansubligi aniqlandi.

Maqolada ommaviy madaniyatning vujudga kelishi va uning jamiyat ma’naviy hayotiga ta’sirini oid masalalarni o‘rganish va bu sohaga e’tibor qaratilishi bilan bog‘liq bo‘lgan muammolar yoritilgan.  Shuningdek, ushbu maqolada “ommaviy jamiyat” va “ommaviy madaniyat” tushunchalarining o‘zaro bog‘liqligi tarixiy jihatdan tahlil qilingan. Muallif ommaviy madaniyatning yuzaga kelishini ijtimoiy tuzilmaning o‘zgarishi va industrial jamiyat ehtiyojlari bilan bog‘lab tushuntiradi. Maqolada ommaviy madaniyatning shaxs ma’naviyatiga ta’siri masalalari yoritilgan. Maqola O‘zbekiston  Milliy Davlat arxivi fondlaridagi arxiv xujjatlari, xorijiy va mahalliy tadqiqotchilarning ilmiy izlanishlari, monografiya, risolalar asosida ommaviy madaniyat tarixiga bag‘ishlanib, mavzuga doir xulosalarni o‘z ichiga oladi.

Ushbu maqolada milliy identitet tushunchasining mazmun-mohiyati, uning shakllanish omillari hamda nazariy-konseptual asoslari ilmiy jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqotda milliy identitetning falsafiy, sotsiologik, psixologik va madaniyatshunoslik nuqtayi nazaridan talqinlari qiyosiy yondashuv asosida yoritilgan. Shuningdek, milliy identitetning globallashuv sharoitidagi transformatsiyasi, zamonaviy jamiyat taraqqiyotidagi o‘rni hamda milliy o‘zlikni saqlashning dolzarb masalalari ko‘rib chiqilgan. Tadqiqot davomida tizimli tahlil, qiyosiy tahlil, tarixiy va konseptual yondashuv metodlaridan foydalanildi. Maqola natijalari milliy identitetni fanlararo yondashuv asosida o‘rganish zarurligini asoslaydi.

Mazkur maqolada Surxon - Sherobod vohasi xalq qo‘shiqlari va folklor an’analarining tarixiy-etnografik xususiyatlari tahlil qilinadi. Vohada shakllangan marosim aytimlari, mehnat qo‘shiqlari, “Sust xotin”, “Boychechak”, “Yo Ramazon”, “Yor-yor” kabi folklor namunalari hamda ularning xalq turmush tarzi va qadimiy e’tiqodlar bilan bog‘liqligi yoritiladi. Shuningdek, “Alpomish” dostoni, Boysun–Sherobod folklor muhiti va baxshichilik an’analarining nomoddiy madaniy merosni saqlashdagi o‘rni tahlil etiladi.

Ushbu maqolada xalqaro munosabatlar tizimida to‘satdan yuzaga keladigan siyosiy va iqtisodiy inqirozlarni oldindan prognoz qilish hamda ularni samarali boshqarish mexanizmlari ko‘rib chiqiladi. Zamonaviy dunyodagi geosiyosiy keskinliklar va noaniqliklar sharoitida davlatlarning tashqi xavf-xatarlarga tayyor turishida strategik tahlil usullarining o‘rni tahlil etilgan. Shuningdek, inqirozlarni barvaqt aniqlashda dunyo siyosatshunosligida ommalashgan Delphi, SWOT va ssenariylar metodidan foydalanish imkoniyatlari yoritiladi. Maqolada O‘zbekiston tashqi siyosiy va iqtisodiy faoliyatida kutilmagan tashqi risklarni modellashtirish hamda diplomatik inqiroz menejmentini takomillashtirish masalalariga alohida e’tibor qaratilgan.

Mazkur maqolada Turkiston jadidchilik harakatining yirik namoyandasi va g‘oyaviy yetakchisi Mahmudxo‘ja Behbudiyning hayoti, ijtimoiy-siyosiy hamda ilmiy-ma’rifiy faoliyati yoritilgan. Tadqiqotda Behbudiyning XX asr boshlaridagi milliy uyg‘onish jarayonidagi o‘rni, xususan, ta’lim islohoti, zamonaviy jurnalistika, teatr san’ati va milliy mustaqillik g‘oyalarini shakllantirishdagi hissasi tahlil qilinadi. Tarixiy-tahliliy va biografik metodlar asosida Behbudiyning matbuot hamda usul-i jadid maktablari orqali Markaziy Osiyo aholisi orasida ijtimoiy-madaniy modernizatsiya va siyosiy ongni rivojlantirishdagi faoliyati o‘rganilgan. Tadqiqot natijalari Behbudiyning milliy suverenitet g‘oyalarining asosiy strateglaridan biri sifatidagi tarixiy merosini ochib beradi hamda uning pedagogik va islohotchilik qarashlari bugungi kunda ham O‘zbekistonning ijtimoiy-madaniy tarixida muhim ahamiyat kasb etishini ko‘rsatadi. Shuningdek, maqolada uning shahidlik bilan yakunlangan hayot yo‘lining tarixiy ahamiyati va mintaqaning ijtimoiy-siyosiy taraqqiyotiga ko‘rsatgan uzoq muddatli ta’siri baholanadi.

Ushbu tadqiqot Qadimgi dunyo tarixida alohida o‘rin tutgan Ossuriya davlati tarixini o‘rganishda xizmat qiluvchi manbalar tizimini har tomonlama tahlil qiladi. Maqolada antik mualliflar asarlaridagi ma’lumotlar, Ossuriyaning yirik markazlarida olib borilgan qazishmalarning moddiy va yozma natijalari batafsil yoritilgan. Shuningdek, XIX asr o‘rtalaridan boshlangan arxeologik ekspeditsiyalar, epigrafik topilmalar, huquqiy hujjatlar hamda jahon ossurshunosligida shakllangan fundamental tarixiy-metodologik maktablarning yondashuvlari ilmiy tahlil qilingan.

Maqolada Toshkent viloyati Yuqorichirchiq tumani Qizilsoy mahallasi O‘qituvchilar ko‘chasida xo‘jalik ehtiyojlari uchun o‘ra qazish ishlari jarayonida tasodifan aniqlangan Qovunchi madaniyatiga oid qabr-qo‘rg‘onning arxeologik tadqiqoti natijalari yoritilgan. Tadqiqot davomida qabrning tuzilishi, dafn marosimi xususiyatlari va undan topilgan arxeologik ashyolar tahlil qilingan. Xususan, qabrdan aniqlangan to‘rt dona qo‘lda yasalgan, sirti qizg‘ish rangda angoblangan sopol idishlarning tuzilish va texnologik xususiyatlari o‘rganilib, ularning Qovunchi madaniyatiga xos arxeologik materiallar bilan o‘xshash jihatlari aniqlangan. O‘rganish natijalariga ko‘ra, mazkur inshoot dromos-yo‘lakli katakomba tipidagi qabr ekanligi asoslangan. Shuningdek, osteologik tahlillar asosida qabrda dafn etilgan shaxslardan biri ayol kishiga tegishli ekanligi aniqlangan. Qabrning tuzilishi, dafn marosimi elementlari hamda topilmalarning qiyosiy tahlili mazkur yodgorlikning Qovunchi madaniyati aholisiga mansubligini ko‘rsatadi. Yangi aniqlangan ushbu qabr-qo‘rg‘on Toshkent vohasida Qovunchi madaniyatining tarqalish hududi, dafn an’analari va aholining etnomadaniy xususiyatlarini o‘rganishda muhim ilmiy ahamiyatga ega bo‘lib, mintaqa antik davri tarixi bo‘yicha mavjud ma’lumotlarni yanada boyitadi.

Mazkur maqolada zamonaviy madaniy-kommunikativ muhit sharoitida yoshlar identikligining shakllanish mexanizmlari hamda uning qadriyatli asoslari ijtimoiy-falsafiy nuqtai nazardan tahlil qilinadi. Globallashuv, raqamlashtirish va axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining jadal rivojlanishi natijasida yoshlarning dunyoqarashi, madaniy orientatsiyasi va identiklik modellari yangi mazmun kasb etayotgani asoslab beriladi. Tadqiqotda madaniy-kommunikativ makonning yoshlar identikligini shakllantirishdagi o‘rni, milliy va umuminsoniy qadriyatlarning o‘zaro ta’siri hamda madaniy merosning identiklikni mustahkamlashdagi ahamiyati ochib berilgan. Shuningdek, zamonaviy kommunikativ jarayonlar sharoitida yoshlar identikligini rivojlantirishning istiqbollari va ustuvor yo‘nalishlari yoritilgan.

Maqolada 1991–2025-yillarda Farg‘ona vodiysida demografik rivojlanishning aholi bandligiga ta’siri tarixiy-demografik nuqtai nazardan tahlil qilinadi. Vodiy aholisining ikki baravar o‘sishi, cheklangan yer-suv resurslari sharoitidagi yuksak demografik bosim, mehnat resurslari dinamikasi va urbanizatsiya jarayonlari statistik va arxiv manbalari asosida o‘rganiladi. Tadqiqotning markaziy natijasi — demografik jarayonlar (tug‘ilish to‘lqinlari) bilan mehnat resurslari o‘sishi o‘rtasida taxminan o‘n besh–yigirma yillik kechikish (“vaqt lagi”) mavjudligining aniqlanishi va dalillanishidir. Bu qonuniyat aholi bandligi siyosatini uzoq muddatli demografik istiqbol asosida rejalashtirish zarurligini ko‘rsatadi.

Mazkur maqolada Qashqadaryo vohasida shakllangan ziyorat turizmining ekologik va etnik xususiyatlari, uning tarixiy taraqqiyot bosqichlari hamda zamonaviy transformatsiya jarayonlari ilmiy jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqotda voha hududida joylashgan muqaddas qadamjolar, ziyorat maskanlari va ular bilan bog‘liq anʼanaviy qadriyatlarning bugungi kundagi holati o‘rganilib, globalizatsiya, urbanizatsiya va turizm infratuzilmasining rivojlanishi natijasida yuzaga kelayotgan o‘zgarishlar yoritiladi. Shuningdek, ekologik muhitning ziyorat turizmi rivojiga ta’siri, tabiiy resurslardan foydalanish masalalari hamda etnik madaniyatning turistik faoliyatdagi o‘rni tahlil etiladi. Maqolada sifat va tavsifiy metodlardan foydalanilgan bo‘lib, tarixiy manbalar, ilmiy adabiyotlar hamda hududiy kuzatuvlar asosida muammoga kompleks yondashuv amalga oshirilgan. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, Qashqadaryo vohasidagi ziyorat turizmi nafaqat diniy-amaliy faoliyat shakli, balki hududning ekologik muvozanati, etnik identiteti va madaniy merosini saqlab qoluvchi muhim ijtimoiy institut sifatida namoyon bo‘lishi aniqlangan.

Maqolada media maydonida etosferani shakllantirishning ijtimoiy bosqichlari falsafiy-aksiologik, institutsional va platformaviy yondashuvlar birligida tadqiq etilgan. Muammo raqamli kommunikatsiyada axloqiy qadriyatlar ko‘pincha deklarativ prinsip sifatida e’tirof etilishi, biroq ularning tahririy amaliyot, auditoriya xulqi, kontent moderatsiyasi va algoritmik saralashga aylanish mexanizmi yetarlicha tizimlashtirilmaganida namoyon bo‘ladi. Tadqiqotning maqsadi “media etosferasi” tushunchasiga operatsion ta’rif berish hamda uning shakllanishini izohlovchi ijtimoiy bosqichlar modelini ishlab chiqishdan iborat. Dialektik, aksiologik, germenevtik, qiyosiy, tizimli-funksional va konseptual kontent-tahlil usullaridan foydalanildi. O‘zbekiston faylasuflarining qadriyat, axloqiy me’yor, ma’naviy muhit va shaxsning o‘zini o‘zi boshqarishi haqidagi qarashlari xorijiy media etikasi, infosfera, mediatizatsiya, platforma boshqaruvi va jamoat sohasi konsepsiyalari bilan qiyoslandi. Natijada media etosferasining qadriyatlarni artikulyatsiya qilish, normativ kodifikatsiya, institutsional mustahkamlash, kommunikativ ijtimoiylashuv, platforma-algoritmik reproduksiya hamda refleksiv ko-regulyatsiyadan iborat olti bosqichli siklik modeli ishlab chiqildi. Ilmiy yangilik sifatida media etosferasining operatsion ta’rifi va 0–100 ballik “Media etosferasi yetuklik indeksi” taklif etildi. Model tahririyatlar, raqamli platformalar, media ta’limi va mustaqil monitoring tizimlarida axloqiy muhitni baholash hamda takomillashtirish uchun qo‘llanishi mumkin.

Mazkur maqolada Ummaviylar davridagi al-Andalus shahri bo‘lmish Kordovaning yuksalishi va ilmiy rivojlanish jarayonida madaniy markaz vazifasini o‘tagani haqida so‘z boradi. Ummaviy sulolasi vakillaridan Abdurahmon I, Abdurahmon II, Muhammad I, Abdurahmon III va al-Hakam II larning davrida ularning olib borgan madaniy siyosati natijasida poytaxt Kordovada ko‘plab ilmiy muassasalar: kutubxonalar, masjid va madrasalar bunyod etildi, shuningdek, Sharqdan ko‘plab kitoblar va olimlarning shaharga kirib kelishi yuz berdi. Ayniqsa, Kordovadagi al-Hakam II qurdirga katta kutubxonaning ilmiy rivojlanishda naqadar muhim rol o‘ynagani va yirik ilmiy-madaniy markaz bo‘lganligini yoritib beriladi. Bundan tashqari maqola Kordova shahrining ilmiy markazga aylanishidagi siyosiy omillar bilan bir qatorda ijtimoiy omilning o‘rnini ham  ochib beradi.

Maqolada “xavfsizlik” fenomenining ijtimoiy-falsafiy mazmuni, tarixiy evolyutsiyasi va zamonaviy konseptual transformatsiyasi tahlil qilingan. Xavfsizlikka oid klassik va zamonaviy nazariy yondashuvlar qiyosiy o‘rganilib, mazkur tushunchaning xavf va tahdidlarning mavjud emasligiga asoslangan an’anaviy talqindan inson, jamiyat va davlatning barqaror rivojlanishini ta’minlovchi ko‘p darajali ijtimoiy tizim sifatidagi zamonaviy mazmunga o‘tishi ochib berilgan. Antik falsafadan XXI asrgacha bo‘lgan davrda xavfsizlikning asosiy obyekti, tahdidlar xususiyati va himoya mexanizmlaridagi o‘zgarishlar tizimlashtirilgan. Globallashuv, raqamlashuv, terrorizm, kiberxavflar, pandemiyalar va ekologik inqirozlar ta’sirida xavfsizlikning davlat markazli modeldan “inson – jamiyat – davlat” o‘zaro bog‘liqligiga asoslangan integrativ modelga transformatsiyasi asoslangan.

Ushbu maqolada qadimgi Finikiyaliklarning diniy e’tiqodlari, xudolar tizimi, diniy marosimlari va ularning jamiyat hayotidagi o‘rni yoritilgan. Finikiya dini ko‘p xudolilik (politeizm) asosida shakllangan bo‘lib, unda Ba’al, Astarta, Melqart, Eshmun, El kabi ilohlar alohida mavqega ega bo‘lgan. Maqolada Finikiya shahar-davlatlarining o‘z homiy xudolariga ega bo‘lgani, diniy qarashlarning Misr, Mesopotamiya va qadimgi Sharq xalqlari madaniyati bilan bog‘liq jihatlari tahlil qilinadi. Shuningdek, Ba’al va Adonis haqidagi afsonalar, tabiatning o‘lib-tirilishi g‘oyasi, ibodatxonalar faoliyati hamda qurbonlik marosimlari tarixiy manbalar asosida ko‘rib chiqiladi. Finikiyaliklarning dini nafaqat ularning ma’naviy hayotiga, balki siyosiy, madaniy va savdo aloqalariga ham katta ta’sir ko‘rsatgani ochib beriladi.

Mazkur tadqiqotda Eron siyosiy partiyalari faoliyatining huquqiy va ma’muriy asoslari XX asr boshlaridagi Konstitutsiyaviy inqilob davridan boshlab hozirgi davrgacha bo‘lgan tarixiy taraqqiyot jarayonida tahlil qilingan. Tadqiqotda partiyaviy tizimning shakllanishi va rivojlanishiga ta’sir ko‘rsatgan konstitutsiyaviy normalar, qonunchilik hujjatlari, davlat boshqaruvi institutlari hamda ma’muriy nazorat mexanizmlarining evolyutsiyasi o‘rganilgan. Xususan, Qojarlar davridagi partiyaviy plyuralizmning huquqiy asoslari, Pahlaviylar davrida siyosiy partiyalar faoliyatining markazlashgan davlat nazorati ostiga olinishi, 1979-yilgi Islom inqilobidan keyin partiyalar faoliyatining yangi konstitutsiyaviy-huquqiy paradigma doirasida qayta tashkil etilishi ilmiy jihatdan tahlil etilgan. Shuningdek, 1981 va 2016-yillardagi partiyalar to‘g‘risidagi qonunlarning mazmuni, “10-modda komissiyasi”ning vakolatlari, partiyalarni ro‘yxatga olish, moliyalashtirish va nazorat qilish tartiblari hamda siyosiy raqobatning huquqiy chegaralari yoritilgan. Tadqiqot natijasida Eron partiyaviy tizimining huquqiy rivojlanishi klassik liberal-demokratik modeldan farqli ravishda davlat barqarorligi, milliy xavfsizlik va islomiy boshqaruv tamoyillari bilan uyg‘unlashgan o‘ziga xos institutsional model sifatida shakllangani asoslab berilgan.

Mazkur maqolada sun’iy intellekt texnologiyalarining xalqaro munosabatlar tizimiga ko‘rsatayotgan ta’siri hamda global siyosat, diplomatiya, xavfsizlik, iqtisodiyot va geosiyosiy raqobatning transformatsiyasidagi o‘rni tahlil qilingan. Tadqiqot davomida sun’iy intellektning davlatlar tashqi siyosati, raqamli diplomatiya, xalqaro xavfsizlik va kiberxavfsizlik sohalaridagi ahamiyati ko‘rib chiqilgan. Shuningdek, AQSh, Xitoy va Yevropa Ittifoqining sun’iy intellekt sohasidagi strategik raqobati va uning yangi xalqaro tartib shakllanishiga ta’siri o‘rganilgan. Tadqiqot natijalari sun’iy intellekt texnologiyalarining xalqaro munosabatlar tizimini tubdan o‘zgartirayotganini hamda davlatlar o‘rtasidagi raqobat va hamkorlikning yangi mexanizmlarini shakllantirayotganini ko‘rsatadi.

Maqolada tadbirkorlik subyektlarining ijtimoiy mas’uliyati tushunchasi, uning jamiyat rivojidagi o‘rni va bu mas’uliyatni oshirishga xizmat qiluvchi asosiy omillar tahlil qilinadi. ijtimoiy-iqtisodiy barqarorlikka erishishda davlat va biznes hamkorligining huquqiy asoslarini takomillashtirish bo‘yicha takliflar berilgan.

Mazkur maqolada XX asrning 20–50-yillarida Oʻzbekistonda amalga oshirilgan qatagʻon siyosatining kelib chiqish sabablari, uning asosiy bosqichlari, amalga oshirish mexanizmlari hamda jamiyat hayotiga koʻrsatgan siyosiy, iqtisodiy va maʼnaviy taʼsiri tahlil qilinadi. Sovet totalitar tizimining mafkuraviy asoslari, NKVD organlarining faoliyati, milliy ziyolilar, jadidlar va diniy arboblarga nisbatan olib borilgan repressiyalar ilmiy adabiyotlar asosida yoritilgan. Shuningdek, mustaqillik yillarida qatagʻon qurbonlari xotirasini tiklash va ularning tarixiy merosini oʻrganish borasida amalga oshirilgan ishlar tahlil etiladi.

Mazkur maqolada Markaziy Osiyo arablarining til xususiyatlaridagi o‘zgarishlar hamda etnomadaniy o‘ziga xos xususiyatlari, shuningdek, arab tilining unutilishiga ta’sir etuvchi ichki va tashqi omillar natijalari tahlil etilgan.

Maqola Xitoy Xalq Respublikasining Yaqin Sharq mamlakatlari bilan 2013–2026 yillar oralig‘idagi munosabatlari evolyutsiyasini tahlil qilishga bag‘ishlangan bo‘lib, unda Eron va Saudiya Arabistoni asosiy misollar sifatida ko‘rib chiqiladi. Asosan energetika va savdo hamkorligiga tayanib kelgan munosabatlar asta-sekin Xitoyning diplomatik rolini kuchaytirish tomon rivojlandi. Bu jarayon ayniqsa 2023-yilda Ar-Riyod va Tehron o‘rtasidagi munosabatlarni tiklashda Xitoyning vositachilik qilishi orqali yaqqol namoyon bo‘ldi.

Tadqiqotda geo-iqtisodiy jihatlar (Bir kamar, bir yo‘l tashabbusi, Fors ko‘rfazi arab davlatlari hamkorlik kengashi bilan erkin savdo bitimi bo‘yicha muzokaralar), diplomatik tashabbuslar, aralashmaslik tamoyilining cheklovlari, shuningdek, ichki va global omillarning ta’siri ko‘rib chiqiladi.

Adabiyotlar, rasmiy hujjatlar va dolzarb voqealar tahlili asosida Xitoy mintaqadagi raqib davlatlar o‘rtasida muvozanatni muvaffaqiyatli saqlayotgani, iqtisodiy ishtiroki va “yumshoq kuch”ini mustahkamlayotgani, biroq xavfsizlik masalalariga chuqur aralashishdan tiyilib, o‘zining an’anaviy tashqi siyosat doktrinasi doirasida harakat qilayotgani xulosasi chiqariladi.