Ushbu maqolada er-xotin o‘rtasidagi aliment majburiyatlarining huquqiy mohiyati, ularning vujudga kelish asoslari hamda O‘zbekiston Respublikasi Oila kodeksida belgilangan tartib va shartlar har tomonlama tahlil qilinadi. Muallif er-xotinning o‘zaro moddiy ta’minlash majburiyati, aliment undirishning ixtiyoriy va sud tartibidagi mexanizmlari, sobiq er-xotinlarning aliment huquqlari hamda majburiyatni bajarmaslikning huquqiy oqibatlariga to‘xtaladi. Shuningdek, sud amaliyotida uchraydigan ayrim muammolar yoritilib, oilaviy qonunchilikni takomillashtirishga oid ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqilgan.

Mazkur maqolada sun’iy intellekt davrida axloqiy tafakkurning evolyutsiyasi falsafiy, ijtimoiy va aksiologik yondashuvlar kesimida tahlil qilinadi. Tadqiqotda raqamli texnologiyalar inson qaror qabul qilish madaniyatiga, mas’uliyatni anglash shakllariga, adolat va shaffoflik mezonlariga, shuningdek, shaxsning ma’naviy-o‘zlik pozitsiyasiga qanday ta’sir ko‘rsatayotgani ochib beriladi. Sun’iy intellekt faqat texnik vosita emas, balki insoniyatning axloqiy tanlovlarini qayta tashkil etuvchi sivilizatsion hodisa sifatida talqin qilinadi. Maqolada algoritmik qarorlar, ma’lumotlar etikasi, inson nazorati, raqamli subyektlik, javobgarlik va ijtimoiy ishonch muammolari axloqiy tafakkurning tarixiy rivojlanishi bilan bog‘lab yoritiladi.

Ushbu maqolada Afg‘onistonda islomning genezisi va uning davlat apparati bilan birga yashashi, shuningdek, pushtun millatchiligi va tribalizmning ustuvor omillari sharoitida rivojlanishi ko‘rib chiqiladi.

Annotatsiya: Mazkur maqolada Malayziyada kichik biznesga xorijiy investitsiyalarni jalb qilish siyosatining tarixiy shakllanishi, rivojlanish bosqichlari va O‘zbekiston sharoitida foydalanish imkoniyatlari tahlil qilinadi. Tadqiqotda Malayziyaning mustaqillikdan keyingi iqtisodiy taraqqiyot yo‘li, sanoatlashtirish siyosati, erkin iqtisodiy zonalar, eksportga yo‘naltirilgan ishlab chiqarish, xorijiy kapital oqimi hamda mahalliy kichik va o‘rta biznes subyektlari bilan investitsion kooperatsiya mexanizmlari o‘rganiladi. Shuningdek, Malayziya tajribasida kichik biznesni xalqaro ishlab chiqarish zanjirlariga integratsiya qilish, texnologik transferni kuchaytirish va mahalliy tadbirkorlik salohiyatini oshirish omillari ilmiy jihatdan yoritiladi. Maqolada ushbu tarixiy tajribaning O‘zbekiston iqtisodiyoti uchun ahamiyati, xususan, kichik biznesga xorijiy investitsiyalarni jalb qilish, sanoat zonalarini rivojlantirish, eksport salohiyatini kengaytirish va mahalliy tadbirkorlik subyektlarini xalqaro bozorlarga olib chiqishdagi amaliy imkoniyatlari asoslab beriladi.

Ushbu maqolada, inson huquqlarini ijtimoiy davlat kontekstida himoya qilish, xalqaro tajribalar va innovatsion strategiyalar haqida fikr va mulohazalar yuritiladi. Tadqiqotda ijtimoiy davlatning mohiyati klassik va zamonaviy ilmiy yondashuvlar asosida ochib beriladi. Hamda inson huquqlarini ta’minlashda davlatning funksional roli yoritiladi. Shuningdek, Yevropa, Shimoliy Amerika va Osiyo davlatlari tajribasi qiyosiy tahlil qilinib, inson huquqlarini himoya qilishning samarali strategiyalari aniqlanadi.

Mazkur maqolada raqamli transformatsiya jarayonlarining jadallashuvi sharoitida kiberxavfsizlik va inson qadr-qimmati o‘rtasidagi murakkab munosabatlarning falsafiy hamda etik jihatlari tahlil qilinadi. XXI asrda axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining hayotning barcha sohalariga kirib borishi inson erkinligi, shaxsiy hayot daxlsizligi, axborot xavfsizligi va inson huquqlarining yangi talqinlarini yuzaga keltirdi. Tadqiqotda inson qadr-qimmati tushunchasining falsafiy evolyutsiyasi, kiberxavfsizlik siyosatlarining etik asoslari hamda raqamli nazoratning inson huquqlariga ta’siri o‘rganildi. Shuningdek, sun’iy intellekt, katta ma’lumotlar (Big Data), algoritmik boshqaruv va kiberkuzatuv tizimlarining inson avtonomiyasi va erkinligiga ko‘rsatadigan ta’siri tahlil qilindi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, kiberxavfsizlikni ta’minlash va inson qadr-qimmatini himoya qilish o‘rtasida muvozanatni saqlash raqamli jamiyatning asosiy etik muammolaridan biri hisoblanadi. Ushbu muammoning yechimi insonparvar texnologiyalar, etik boshqaruv tamoyillari va huquqiy mexanizmlarni takomillashtirish bilan bog‘liq.

Mazkur maqolada transmilliy jinoyatchilikning vujudga kelish sabablari, uning zamonaviy ko‘rinishlari hamda jamiyat va davlat xavfsizligiga ko‘rsatadigan salbiy oqibatlari ilmiy jihatdan tahlil qilinadi. Xalqaro terrorizm, noqonuniy migratsiya, odam savdosi, giyohvand moddalar kontrabandasi, kiberjinoyatlar va moliyaviy jinoyatlar kabi transmilliy tahdidlarning globallashuv jarayonidagi o‘rni yoritib beriladi. Shuningdek, iqtisodiy tengsizlik, siyosiy beqarorlik, korrupsiya va axborot texnologiyalarining rivojlanishi transmilliy jinoyatchilikning kuchayishiga ta’sir etuvchi asosiy omillar sifatida baholanadi. Tadqiqotda mazkur jinoyatlarning oldini olishda xalqaro hamkorlik, huquqiy mexanizmlar va xavfsizlik siyosatining ahamiyati asoslab berilgan.

Ushbu maqolada milliy tafakkur tarixida demokratiya talqinini tadqiq etish, zamonaviy jamiyatda demokratiya g‘oyasining mazmunini tahlil qilish, zamonaviy jamiyatda demokratiya g‘oyasining tarixiy taraqqiyotini ochib berish, bugungi kunda demokratiya g‘oyasining tarixiy taraqqiyoti va transformatsiyasi va natijalarini o‘rganish, zamonaviy jamiyatda demokratiya g‘oyasining tarixiy taraqqiyoti va transformatsiyasi va ularning ijtimoiy, madaniy jarayonlarga ta’sirini aniqlash bo‘yicha taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan.

Mazkur maqolada davlat xizmatchilari faoliyatida xizmat madaniyati standartlarini takomillashtirishning falsafiy va amaliy asoslari tahlil qilingan. Xizmat madaniyatining ontologik, gnoseologik, aksiologik hamda sotsiomadaniy jihatlari Sharq va G‘arb falsafasi asosida qiyosiy o‘rganilgan. Shuningdek, xizmat madaniyatini rivojlantirishning xorijiy tajribalari, O‘zbekistonda amalga oshirilayotgan islohotlar hamda davlat xizmatchilarining ma’naviy qiyofasini yuksaltirishdagi ahamiyati yoritilgan. Tadqiqot natijasida xizmat madaniyatini baholashning “ijtimoiy shartnoma indeksi” modeli taklif etilgan.

Maqola 1917-yil 26–28-noyabr kunlari Qo‘qonda bo‘lib o‘tgan IV Umumturkiston musulmonlari qurultoyida e’lon qilingan Turkiston Muxtoriyatining tarixiy tahliliga bag‘ishlangan. Muxtoriyatning tashkil etilishi sabablari, hukumat tuzilishi, asosiy maqsadlari (demokratik boshqaruv o‘rnatish, millatlararo tenglik, sud, moliya va ta’lim tizimini isloh qilish), shuningdek, 1918-yil fevralda Qizil Armiya tomonidan 72 kunlik faoliyatdan keyin bostirilish sabablari ko‘rib chiqiladi. Muxtoriyat Turkiston xalqlarining milliy uyg‘onishi va davlatchilik yo‘lidagi ilk jiddiy qadam sifatida baholanadi, uning fojiali tugashi ham ta’kidlanadi.

Ushbu maqolada, aholi daromadlari differensiatsiyasi va ijtimoiy barqarorlik, o’rta sinfning o’rni va ahamiyati haqida fikr va mulohazalar yuritiladi. O‘rta sinfni iqtisodiy, sotsiologik, siyosiy va pedagogik nuqtai nazardan tahlil qilish orqali ushbu tadqiqot mazkur qatlamning tizimli inqirozlarni yumshatish, ichki iste’mol talabini qo‘llab-quvvatlash, muhim ijtimoiy ne’matlarni moliyalashtirish hamda inson kapitalining to‘planishini jadallashtirish mexanizmlarini ko‘rsatib beradi.

Нақшбандия тариқатининг йирик назариётчиси ва олими Хожа Муҳаммад Порсонинг (1349–1420) ислом оламида кенг шуҳрат қозонган «Фасл ул-хитоб би-вусули-л-аҳбоб» асарида термизлик алломалар илмий меросининг акс этиши масалаларига бағишланган. Тадқиқотда муаллифнинг ақоидий ва тасаввуфий масалаларни ечишда Буюк Термизлик олимлар – Имом ат-Термизий, Ҳаким Термизий ва Муҳаммад ибн Ҳомид ат-Термизийларнинг асарлари ҳамда ҳадисларидан қандай фойдалангани манбашунослик нуқтаи назаридан таҳлил қилинган. Хусусан, «Фасл ул-хитоб» асарида Ҳаким Термизий ва Муҳаммад ибн Ҳомид ат-Термизийларнинг шахсиятига берилган юқори баҳо, улардан нақл қилинган ҳадислар, тасаввуфий қарашлар ва ҳикматли сўзлар мазмун-моҳияти очиб берилган. Мақола Мовароуннаҳр илмий мактаблари ўртасидаги узвий алоқаларни ҳамда юртимиздан етишиб чиққан алломаларнинг ислом тафаккури ривожига қўшган улкан ҳиссасини ўрганишда муҳим аҳамиятга эга.

Ushbu maqolada mintaqaviy xavfsizlik tushunchasining nazariy asoslari, uning zamonaviy xalqaro munosabatlar tizimidagi o‘rni hamda Markaziy Osiyo mintaqasida xavfsizlikni ta’minlashning dolzarb muammolari tahlil qilinadi. Tadqiqotda an’anaviy va noan’anaviy xavfsizlik tahdidlari, geosiyosiy raqobat, transmilliy jinoyatchilik, terrorizm, ekstremizm, ekologik muammolar va suv resurslari bilan bog‘liq masalalarning mintaqaviy barqarorlikka ta’siri o‘rganilgan. Shuningdek, mintaqaviy hamkorlik institutlari va xalqaro tashkilotlarning xavfsizlikni mustahkamlashdagi roli ilmiy jihatdan baholangan. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, mintaqaviy xavfsizlikni ta’minlashning samarali modeli davlatlararo ishonch, siyosiy muloqot, iqtisodiy integratsiya va kollektiv xavfsizlik mexanizmlarining uyg‘unlashuviga asoslanishi lozimligi asoslab berilgan.

Ushbu maqolada XIX–XX asrlarda Markaziy Osiyo xalqlarining ilm-ma’rifat sohasidagi o‘zgarishlar va ularning kross-madaniyat rivojiga ta’siri falsafiy-madaniyatshunoslik nuqtayi nazaridan tadqiq etilgan. Maqolada Ahmad Donish kabi ma’rifatparvar mutafakkirlar ijodida Yevropa ilm-fani, madaniyati va ma’rifatparvarlik g‘oyalari bilan mahalliy milliy madaniyat, urf-odat va qadriyatlarning o‘zaro ta’siri va sintezi jarayoni tahlil qilingan.

Ushbu maqolada, bolalar va ayollarga nisbatan zo’ravonlik va tayziqning oldini olish haqida fikr va mulohazalar yuritiladi. Xotin-qizlar va bolalarga qaratilgan zo‘ravonlik hamda tazyiqlar zamonaviy davrning eng jiddiy tarkibiy muammolaridan biri bo‘lib, butun dunyoda ijtimoiy jipslik, inson huquqlari va jamoat salomatligi tizimlariga putur yetkazmoqda. Integratsiyalashgan ijtimoiy-ekologik modeldan foydalangan holda, maqolada makro-ijtimoiy tuzilmalar, institutsional bo‘shliqlar va madaniy paradigmalar zaif qatlamlarning himoyasizligini qanday kuchaytirayotgani o‘rganiladi.

Мақолада рақамлаштириш шароитида бола ҳуқуқларини ҳимоя қилиш назарияси ва амалиётининг эволюцияси тадқиқ этилади. Бола ҳуқуқларини ҳимоя қилиш бўйича халқаро-ҳуқуқий стандартларнинг шаклланиши 1924 йилдаги Женева декларациясидан бошлаб замонавий рақамли муҳитни тартибга солувчи халқаро ҳужжатларга қадар таҳлил қилинади. Ахборот-коммуникация технологиялари ва Интернетнинг бола ҳуқуқларини амалга оширишга таъсири, шунингдек, киберзўравонлик, онлайн эксплуатация, шахсий маълумотлар махфийлигининг бузилиши ҳамда рақамли тенгсизлик каби янги хавфларга алоҳида эътибор қаратилади. Бола ҳуқуқлари назариясининг қайта кўриб чиқилиши ва боланинг рақамли ҳуқуқлари концепциясининг шаклланиш жараёни ёритилади. Рақамли даврда бола ҳуқуқларини ҳимоя қилиш бўйича замонавий халқаро стандартларни ривожлантиришда халқаро ташкилотларнинг роли таҳлил қилинади. Тадқиқот натижасида халқаро амалиёт реактив ҳимоя моделидан “child rights by design” тамойилига асосланган проактив ва комплекс ёндашувга ўтаётгани ҳақида хулоса қилинади.

Ushbu maqolada hunarmandchilik, tandirchilik bilan bog‘liq bo‘lgan nomoddiy madaniy meros turlari yoritib berilgan. Kulolchilik tarixi, loy bilan bog‘liq nomoddiy madaniy meros hamda avloddan-avlodga o‘tib kelayotgan qadriyatlar va o‘ziga xos an’analarini asrab qolish, transformatsion jarayonlari haqida fikr yuritiladi.

Ushbu maqolada nogironligi bo‘lgan shaxslarni qo‘llab-quvvatlash tizimining mazmuni, maqsadi va amaliy ahamiyati sotsiologik tahlil qilinadi. Nogironligi bo‘lgan shaxslarning jamiyatda teng huquqli ishtirokini ta’minlash, ularning ijtimoiy himoyasi, bandligi, ta’lim olishi va sog‘lig‘ini saqlash masalalari turli sotsiologik nazariyalar nuqtai-nazaridan ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, davlat siyosati va qonunchilik asosida ishlab chiqilgan dasturlar, ijtimoiy xizmatlar va nodavlat tashkilotlarning bu boradagi roli tahlil etiladi. Maqolada ilg‘or xorijiy tajribalar misolida mavjud tizimni takomillashtirish bo‘yicha tavsiyalar ham berilgan.

Mazkur maqolada Farg‘ona tumanining tarixiy shakllanishi, hududdagi moddiy va nomoddiy madaniy meros obyektlari hamda ularning turizm salohiyati tarixiy manbalar, joriy arxiv hujjatlari va GIS texnologiyalari asosida tahlil qilindi. Tadqiqot davomida Farg‘ona tumani hududidagi arxeologik, me’moriy va ziyorat obyektlarining joylashuvi Kernel Density Estimation (KDE) usuli orqali xaritalashtirildi. Tahlillar natijasida tarixiy obyektlarning asosan qadimiy aholi manzillari, ziyorat maskanlari va savdo yo‘llari bo‘ylab zich joylashgani aniqlandi. Shuningdek, Shohimardon, Vodil, Avval va Log‘on hududlari tarixiy-turistik klaster sifatida shakllanganligi kuzatildi. Maqolada tarixiy meros obyektlarini turizm infratuzilmasi bilan integratsiya qilish istiqbollari ham yoritilgan.